Het is weer zover: de fantastische film is neergestreken in Amsterdam! Dit jaar uitgeweken van het Tuschinski theater naar Kriterion, maar dat mag de pret allerminst drukken. Een vol programma is wat mij de komende periode – ruim een week – wacht. Een programma dat nagenoeg geheel uit verrassingen bestaat: slechts een enkele film van het aangeboden programma doet een belletje rinkelen, de rest zijn prachtige voorbeelden van de kern van Imagine: het programmeren van de meest fantastische, verbazingwekkende films, die je vooral niet moet kennen. Hoe groter de verrassing, des te beter het effect.
Die vlieger ging voorts ook op voor mijn eerste keuze van de dag, Dark and Stormy Night. Novellist Lord Hytton had halverwege de negentiende eeuw enkele prachtige openingszinnen en ultieme waarheden op zijn naam staan – hij beweerde als eerste dat de pen machtiger was dan het zwaard. Zijn befaamde openingszin ‘It was a dark and stormy night’ heeft symbool gestaan voor de sfeer van vele verhalen en films, hij wist hier als geen ander de toon van verhaal in een klap te zetten. In de jaren 30 beleefde de cinema al vele donkere, stormachtige avonden, waarin meer dan eens een oud huis als schuilplaats diende. Dark and Stormy Night grijpt op parodiërende wijze terug op deze aloude succesformule.
De film opent, juist, met een donkere, stormachtige avond, waarop een taxi zieltogend het grote niets in rijdt. De passagier heeft echter een duidelijke bestemming: het bereiken van een enorm landhuis, bewoond door een steenrijke man. Al snel blijkt dat dit gegeven bijzonder veel aantrekkingskracht heeft en weer of geen weer, de lijkenpikkers verzamelen zich weldra voor de deur van de villa om de uitkomst van de laatste wil van de heer des huizes mee te maken. Dat vele gegadigden voor zijn nalatenschap tevens voor belangenverstrengeling zorgt mag dan ook geen wonder heten.
Dark and Stormy Night
Op aanstekelijke wijze zetten de acteurs in de film hun karakters neer met dik aangezette eigenschappen. Dit zorgt een tijdlang voor de nodige hilariteit – de grappen en grollen volgen elkaar in moordend tempo op – maar naarmate de film vordert begint dit principe wat aan kracht te verliezen. Een parodie is leuk, maar de film probeert tussen de bedrijven door óók nog een verhaal te vertellen. Wanneer blijkt dat Dark and Stormy Night eigenlijk alleen maar probeert grappig te zijn, op parodiërende wijze, verbleekt het geloof bij de kijker in het belang van het verhaal – het hoeft immers slechts grappig te zijn. Desalniettemin weet de film een originele noot te spelen die een zeer welkome memoire vormt naar klassieke horrorcinema van weleer.
Tweede keus was het Hongaarse Transmission. Op het gebied van Hongaarse cinema ben ik nogal een leek, slechts het werk van Georgi Pálfi (Taxidermia, Hukklé) heb ik genoegzaam mogen zien, naast een verdwaalde film op het IFFR. Desondanks is direct duidelijk dat Transmission op zijn minst van Oost-Europese makelij is. Een mistroostig wereldbeeld wordt geschetst, van een wereld waarin westerse decadentie, gesymboliseerd door electronica, het moet ontgelden.
Op onbekende wijze ontbeert het fictionele gebied waar Transmission zich afspeelt elektriciteit. Flatscreen-televisies staan onberoerd in menig woonkamer, computermonitors worden massaal op straat gedumpt, accu’s worden zo goed en zo kwaad als dat gaat middels cardiofitnessapparatuur opgeladen. In die wereld groeien twee meisjes op temidden van volwassenen die te lijden hebben onder ernstige afkickverschijnselen, voornamelijk van het televisie kijken – ‘vermaakt worden’. Een lege wereld zonder ziel lijkt alles wat er rest in deze dystopische weergave van een denkbeeldige doch herkenbare samenleving.
Transmission
In Transmission lijkt vooral het menselijk onvermogen tot zelfvermaak een grote rol te spelen. Karakter en invulling worden heden ten dage ontleend aan externe bronnen – doorgaans geraadpleegd middels elektronische kanalen als computer en televisie. In een wereld waar deze zekerheden plots wegvallen, ontstaat een zwart gat. In dit zwarte gat zijn de bewoners van de wereld van Transmission verzeild geraakt, in dit zwarte gat lijkt de wereld vooral een zedenloze plaats waar er een structureel gebrek aan sturing plaats heeft. Het idee dat de mens instinctief van jongs af aan op zijn minst geïntrigeerd – wellicht gealarmeerd – is door het vlees, bloed, de dood, wordt geconcretiseerd door de interesse van de twee dochters van een van de hoofdrolspelers in exact deze zaken. Zeker wanneer zij op onorthodoxe wijze in aanraking komen met het concept dood, en de meedogenloosheid ervan. Niet alleen de absoluutheid van het feit ‘dood’ zelf, in vleselijke zin, maar ook met de afgestompte volwassen ziel die rationaliteit verliest wanneer geconfronteerd met de dood.
Transmission is een prachtig geschoten film, die op het eerste oog vooral rookgordijnen opwerpt, maar door middel van de alom aanwezige symboliek een filofisch tintje meekrijgt. Tevens vormen de beelden in esthetische zin (met dank aan Gergely Poharnok, die ook meewerkte aan het eerder genoemde Taxidermia) een lust voor het oog en leent de Oost-Europese architectuur zich uitstekend voor een stad die lang geleden zijn ziel al heeft moeten afstaan. Dubbel en dwars een aanrader.
Tot slot lichtvoetiger vermaak: Black Dynamite! Een parodie op de Blaxploitationcinema van de jaren 70. En waarom ook niet? De wereld heeft wel behoefte aan een originelere invalshoek op het gebied van actiefilms. Hoewel, origineel, Black Dynamite is zoals gezegd een parodie op een reeds bestaand maar bijna volledig ter ziele gegane genre. Toch voelt het als een bijzonder frisse wind, om een Amerikaanse actiefilm te mogen zien met hilarische raciale stereotypes. En eentje waarin werkelijk niets heilig is: naakte vrouwen die continu behaagd worden door overmusculaire mannen, schoolkinderen die drugs gevoerd krijgen, geweren, pistolen, bommen en granaten die naarmate de film vordert niet alleen in kwaliteit maar ook zeker in kwantiteit toenoemen – Black Dynamite schuwt de controverse niet, gelukkig.
Black Dynamite
De film weet op knappe wijze precies de juiste sfeer te zetten: setting, muziek, kostuums: alles klopt. Dit maakt het dat Black Dynamite meer is dan een simpel en slap aftreksel van de black power van weleer. Details kloppen, de parodie zit hem in de diepere, humoristische conversationele laag. Dit zorgt ervoor dat ondanks de basale en banale stereotyperingen die Black Dynamite rijk is, de film net dat beetje schwüng en diepte meekrijgt om het interessant en boven alles origineel te houden. Can you dig it?
