Het was altijd al een onstuimige week geweest maar tot nu toe wist ik weer en wind te trotseren zonder daadwerkelijk slachtoffer te worden van de herfst. Op deze bewuste donderdag was het echter raak, ik verzoop – figuurlijk gesproken – en arriveerde daarom te laat bij mijn eerste filmdate.
Filmdate, nou ja, ik alleen met de rest van de zaal. Kchsiner, Russisch voor Eiland, is een documentaire over het leven in Armenië – voornamelijk de schaduwkant daarvan. Vergane glorie is een term die deze documentaire typeert. De kijker wordt geconfronteerd met vereenzamende beelden van geboren Armeniërs die slechts middels anekdotes of traditionele muziek kunnen memoren aan een land dat nog slechts in hun herinnering bestaat. In Kchsiner is het vooral de beeldtaal die moet spreken en hoewel die vaak voor zich spreekt, en een arm en desolaat land weet te portretteren, zijn de beelden soms wat gemakkelijk: tegen het eind van de film wordt een vuilnisbelt gefilmd met allerlei producten die moeten herinneren aan deze vergane glorie. Kapot speelgoed, gereedschap; het laat allemaal weinig ter interpretatie over. Toch is Kchsiner een prachtig historisch document, niet voor niets won het in 1988 als eerste de Joris Ivens-award, de prijs die IDFA ieder jaar uitreikt aan de beste documentaire op het festival.
Dreamland
Volgende film op stapel was Dreamland, een titel die weinig aan de verbeelding overlaat. De verwachtingen worden in de openingsshots al ingelost, met adembenemende helikoptershots van ongerept IJsland. Als ultima thule wordt IJsland als paradijs neergezet, met een onovertroffen en unieke flora en fauna, vaak nog onaangetast. De ideale plek om de potentie van zogenaamde groene energie te ontplooien. De geisers, rivieren en watervallen die IJsland rijk is lenen zich ogenschijnlijk perfect voor Hydro-energie – waterkracht. Dit is niet onopgemerkt gebleven bij multinationals die mogelijkheden in deze schone vorm van energie opwekken zien. Op een verantwoorde manier energie opwekken tegen een fractie van de prijs die het elders zou kosten, dé manier om een grote fabriek tegen lage kosten te laten opereren. Alcoa, een bedrijf dat onder andere aluminium voor de consumentenmarkt produceert, maar tevens collaboreert met het Amerikaanse leger, is de voornaamste uitbuiter van deze mogelijkheden. Aluminiumproductie is een energie-intensieve klus die in IJsland goedkoop uitgevoerd kan worden.
De eerder genoemde waterkracht vormt de basis van de goedkope en zogenaamd verantwoorde manier van energieopwekking. Helaas vormen de termen ‘groene’ en ‘verantwoorde’ energie nogal een rookgordijn voor de werkelijkheid. De ontplooiing van Hydro-energie zorgt wellicht niet voor direct schadelijke uitstoot, maar de bijvoorbeeld enorme dam die gebouwd moet worden om de energie te kunnen winnen legt een volledig natuurgebied onder water. Dier- en plantsoorten raken in het gedrang en moeten hun natuurlijke habitat opgeven. Het heiligdom geld staat centraal, zelfs in het vermeend natuurvriendelijke manier van energie opwekken. En de regering? De sluit haar ogen. Sterker nog, burgemeesters krijgen na hun ambtstermijn van Alcoa vaak een nietszeggend doch goedbetaald lobbybaantje aangeboden. De stem van de lokale gemeenschap moet gewonnen worden om de dadendrang van Alcoa bij te kunnen benen. Economen zien echter een aanstaande ramp: iedere paar jaar moet er weer een enorm, geld-, energie- en natuurverslindende fabriek gebouwd worden om de economie te behoeden voor instorten. Voor sommige gebieden is het helaas al te laat. De helikoptershots uit Dreamland zijn de enige herinnering aan dit geweken natuurschoon.
Book of Miri
Op naar een tweeluik over moderne cultuur: Book of Miri en Spitting Ink. Miri is een jonge vrouw met Chinese roots, geadopteerd en opgegroeid in Zweden. Hoewel perfect bedreven in de Zweedse taal, alsmede werkzaam en in het bezit van een eigen huis, is Miri eenzaam. Ze vult de gapende leegte in haar leven op met haar blog – internetdagboek – waarop ze dagelijks bericht over haar belevenissen en dit aanvult met artistieke foto’s van haar uitgebreide garderobe. Op deze manier creëert Miri voor zichzelf een plek van comfort waar ze interactie heeft met volgers, maar zichzelf tegelijkertijd buiten de maatschappij, in een sociaal vacuüm plaatst. Eenzaamheid troef, mijmert Miri weg bij de gedachte aan haar biologische moeder, die ze nooit bewust gekend heeft. Tevens zet ze vraagtekens bij het adoptievraagstuk. Uiteindelijk blijf ik als kijker achter met een enigszins ambigu gevoel. Natuurlijk gun je Miri meer geluk op sociaal vlak, haar afzondering en eenzaamheid heeft er echter wel voor gezorgd dat ze haar creativiteit heeft kunnen ontwikkelen. Bovenal is het Miri gegund een volgende stap in haar leven te zetten: het maken van echte, fysieke vrienden.
Al snel na het starten van Spitting Ink kom ik erachter dat dit een kunstuiting is die helaas nog steeds niet aan mij besteed is. Slampoetry, zoals de improvisorische combinatie van rap en dichten genoemd wordt, past simpelweg niet in mijn straatje der waardering. Ik gaf het een kans, maar droop teleurgesteld af. Ook Spitting Ink heeft me helaas niet van mening doen veranderen.
Martin – The Ghost
En dus besluit ik mijn filmdag met Martin – The Ghost, een korte film over Martin, een Noorse jongen die tijdens een beschonken autorit in een ongeluk verzeild raakte en daar zwaar verlamd uit kwam. Sindsdien is Martin gekluisterd aan een rolstoel en moet hij communiceren via een scherm waar hij de zinnen die hij kenbaar wil maken op uit moet ‘typen’ met een soort joystick – tegelijkertijd de enige fysieke arbeid die hij verrichten kan. Martin wordt stad en land afgereden om aanwezig te zijn bij lezingen gericht op jongeren, om alcohol in het verkeer te ontmoedigen. Na afloop wordt getracht de aanwezige kinderen te laten communiceren met Martin, hem vragen te stellen, enzovoorts. Niemand weet echter precies hoe Martin te benaderen. En niemand weet precies of Martin wel zit te wachten op deze vorm van aandacht. Niet voor niets zei hij enkele jaren geleden tegen zijn ouders dat hij het liefst dood zou zijn. Een wrange waarheid in het leven van een jongen die zijn zelfbeschikking bijna volledig heeft op moeten geven.
Een ietwat gefragmenteerde dag IDFA zonder echte hoogtepunten. Dreamland zag er mooi uit, maar was niet heel erg spannend te noemen. Toch heeft IDFA mij tot nu toe enorm veel moois en goeds gebracht. Op naar de finale van het festival – de laatste paar dagen (en op gebied van vermoeidheid de laatste loodjes)!
