Op mijn vijfde dag IDFA besloot ik mijn programma wat in te korten en me te beperken tot twee films. Een van die films was de grote productie The Cove, een film die eind 2009 in de vaderlandse bioscopen zal verschijnen. Des te leuker om daar nu alvast een voorproefje op te mogen nemen en de première van een van de vermeende festivalhoogtepunten mee te mogen maken!
Eerst was het tijd voor een film gelardeerd met de nodige wetenschap. Transcendent Man gaat over Ray Kurzweil, een vermaard wetenschapper en visionair op het gebied van wetenschap. Als uitvinder van onder andere het lezende boek voor blinden, heeft Kurzweil een duidelijke visie wat betreft de rol van technologie in ons huidige en toekomstige leven. Kurzweil is voorvechter van de Singulariteitstheorie: een exponentiële toename van de rol die technologie in ons leven in zal nemen tot aan het ultieme cataclysme: De Singulariteit, waarin mens en machine één worden. In praktische zin betekent dit vergevorderde implementatie van nanotechnologie in het menselijk lichaam. Gemechaniseerde bloedcellen, versnelde neurotransmitters, enzovoorts. Volgens Kurzweil een onvermijdelijkheid die op termijn de mensheid in staat zal stellen boven zichzelf uit te stijgen en een bijna goddelijke – en onsterfelijke – status te bereiken.
Transcendent Man
Een bijzonder interessante theorie die genoeg onderbouwing weet van veel aanhangers van de Singulariteitstheorie. Het stekende aan deze theorie is echter dat Kurzweil uitgaat van een ideale situatie. In zijn analyse van technische vooruitgang lijkt hij volledig voorbij te gaan aan sociale, morele en ethische implicaties die deze technologische heilstaat teweeg zal brengen. Daarnaast stelt Kurzweil eveneens dat de dood een smet is op het blazoen van de menselijkheid. Een onoverkomelijke tekortkoming die middels technologie overwonnen zou moeten kunnen worden. De dood is volgens hem de moordenaar van intellectualisme en kennis. Dit heeft er zodoende voor gezorgd dat we nu in een wereld leven waarin visionaire kunstenaars en wetenschappers nog slechts herinnerd kunnen worden aan de hand van hun nalatenschap, niet meer hun directe input. Kurzweil lijkt hierin echter volledig voorbij te gaan aan de noodzakelijkheid van het sterven. Zonder de dood zou er nooit ruimte kunnen ontstaan voor nieuw potentieel. De dood van vorige generaties zorgt voor een nog groter potentieel voor toekomstige generaties, die de kennis van hun voorgangers kunnen gebruiken, herinterpreteren en wellicht zelfs beter en efficiënter toepassen. Het idee van een wereld waarin een absolute waarheid en perfectie bestaat die we kunnen bereiken door middel van technologische toepassingen verwordt uiteindelijk tot een nogal utopisch beeld.
Gelukkig heeft regisseur Barry Ptolemy in zijn documentaire genoeg ruimte ingeruimd voor relativering. Kurzweil’s technologische kennis is onmiskenbaar groot en imposant, hiervoor verdient hij ook zeker erkenning. Dat het ergens diep binnenin de man toch wringt, blijkt wanneer zijn familiehistorie ter sprake komt. Geobsedeerd door de dood van zijn vader lijkt Kurzweil aan een kruistocht begonnen de dood te overwinnen om zulk onmenselijk leed volledig uit te bannen. Zelf is hij al bezig met zichzelf onsterfelijk te maken – als dat niet lukt met nanotechnologie, dan heeft hij een alternatief plan waarin hij zijn lichaam cryogenisch in wil laten vriezen om zo zijn meest vitale organen niet te laten vergaan na zijn fysieke dood. Kurzweil maakt ook duidelijk onderscheid in fysieke en mentale dood, en zinspeelt op een toekomst waarin alle hersenactiviteit van de mens opgeslagen zal kunnen worden. Zodat alles in de toekomst weer benaderd kan worden. Eventueel misbruik dat gemaakt kan worden van deze vermeende mogelijkheid, of de implicaties die hiermee op geschiedkundig vlak kunnen ontstaan lijken niet aan hem besteed. Ik voorspel zomaar dat het woord ‘revisionisme’ nog bijzonder belangrijk gaat worden mocht Kurzweil’s toekomstvisie realiteit worden.
Transcendent Man
Ptolemy een getalenteerd documentairemaker. Alles ziet er bijzonder strak en gelikt uit op het grote doek en door het hoge tempo dat gehanteerd wordt verveeld Transcendent Man eigenlijk nooit. En of je het als kijker nu wel of niet eens bent met de protagonist, het onderwerp zorgt voor meer dan genoeg hersenkrakers om de nodige discussie over te voeren. Een bijzonder geslaagde film over een erg bijzondere man.
Op naar The Cove, in een propvol en uitverkocht Pathe 11 kregen we bij binnenkomst helaas geen stemformulieren voor deze film uitgedeeld. Slordig. Zeker gezien het feit dat ze na afloop van de vertoning eveneens niet uitgedeeld konden worden en de makers hiermee een volle zaal stemmen voor de publieksprijs mislopen. De vertoningen later dit IDFA zullen The Cove ongetwijfeld nog meer dan genoeg positieve feedback opleveren om alsnog een kans te maken, geen man overboord. Visvangst is een steeds groter mondiaal probleem aan het worden. Een land als Japan, dat qua eiwitinname nagenoeg is aangewezen op deze visvangst heeft hier ernstig onder te leiden en herleidt het probleem tot steeds onconventionelere oorzaken. Niet overbevissing, of een beschadigd milieu is de grote boosdoener – de minister van visserij in Japan heeft als nieuwste oorzaak voor een gebrek aan vis ter consumptie andere dieren de schuld weten te geven: walvissen als dolfijnen. Zij consumeren teveel vis zodat wij, de mensen, in het gedrang komen. Dit probleem moet dus met harde hand worden teruggedrongen tot een acceptabel niveau. Onvermijdelijk hierbij is het volgens hem dat er walvissen zullen sterven, maar dat is een noodzakelijk kwaad. Helaas zijn er onder het zichtbare oppervlak meer argumenten waarom Japan gebaat is bij de vangst van dolfijnen: dolfinariums wereldwijd hebben een continue behoefte aan nieuwe, fitte aanwas. En dolfijnenvlees geldt in Japan nog steeds als delicatesse. Nodeloos is het te zeggen dat het als dolfijn weleens beter toeven was in het verre oosten.
Richard O’Barry vergaarde wereldwijde naam en faam als dolfijnentrainer voor de televisieserie Flipper. Tien jaar lang conditioneerde hij dolfijnen tot het leven in gevangenschap. Tot er op een dag een van de dolfijnen letterlijk in zijn armen stierf. Naar eigen zeggen was het een kwestie van gebrek aan wil te leven in gevangenschap. Al eerder waren er dolfijnen in gevangenschap overleden vanwege stressgerelateerde problemen. O’Barry maakt een 180 graden omslag en ziet na dit moment in dat alles wat hij in zijn periode als trainer voor dolfijnen gedaan heeft tegen hun natuur ingaat. Hij besluit initiatief te nemen in het herstellen van de natuurlijke orde, waarin dolfijnen hun vrijheid terugkrijgen en zelf hun levensloop mogen bepalen. Als ongebreideld activist onderneemt hij, deels uit schuldgevoel, diverse guerrilla-acties om dolfijnen te bevrijden uit gevangenschap. In The Cove wordt hij gevolgd, bijgestaan en geholpen door regisseur Louie Psihoyos, om de misstanden in Japan ten aanzien van dolfijnen openbaar te maken. Ze focussen zich hierbij op een baai in de stad Taiji, waar jaarlijks een massale dolfijnenslachting plaatsvindt, onder de neus van regering en natuurorganisaties – echter nog altijd onbestraft.
The Cove
The Cove is een van de meest actierijke documentaires die het IDFA rijk is. Als een ware militaire operatie blijven kosten noch moeite bespaard om het dolfijnenkerkhof duidelijk en derhalve pijnlijk in beeld te brengen. Er zit een goede spanningsboog en opbouw in de film verwerkt die de kijker op het puntje van zijn stoel houdt. Zeker wanneer er echte spionagetechnieken toegepast worden is het soms moeilijk niet te denken dat je naar een actiefilm aan het kijken bent. Helaas is alles echt. En wordt alles zo rauw mogelijk in beeld gebracht. The Cove is een prachtige, inspirerende film over een kleine groep heldhaftige mensen die willen bereiken wat een internationaal comité niet kan of wil doen: een verbod op de gruwelijke dolfijnvangst in Japan forceren. Nu de waarheid op tafel ligt kan de wereld onmogelijk zijn ogen meer sluiten voor deze gruwelfeiten.
Onder aanmoediging van een staande ovatie geeft regisseur Psihoyos na afloop van de film bevlogen antwoord op diverse vragen uit het publiek. Maar de beelden hebben al voor zich gesproken: de mens is bij tijd een wijlen een verschrikkelijk gruwelijke, immorele species. Gelukkig zijn er uitzonderingen op de regel en biedt IDFA platform aan deze mensen. Hulde!
