Aangezien mijn ochtendplannen door huiselijke verplichtingen om zeep waren geholpen, toog ik pas halverwege de middag richting het centrum van Amsterdam om voor de derde maal films te gaan zien op het grootste documentairefestival ter wereld: IDFA.
Vandaag viel de keus op een drietal films waarvan de beschrijvingen me aanspraken. Kennen deed ik ze verder niet, dus op goed geluk haalde ik mijn festivalkaarten af en was het hollen geblazen naar Pathé de Munt 13, waar Countryside 35×45 van start zou gaan.
Countryside 35×45 is een prachtig gestileerd portret van een Russische fotograaf die stad en land afreist om inwoners van de huidige Russische Federatie te voorzien van een nieuwe paspoortfoto. Velen woonachtig in de marge van de voormalig Sovjet Unie zijn ondanks de ontmanteling van deze unie nog steeds in het bezit van een oud paspoort. Een grootschalige, landelijke actie moet hier verandering in brengen en definitief een eind maken aan de erfenis van het communistische regime.
Countryside 35×45
De fantastische zwart witbeelden van het Russische rurale bestaan schetsen een beeld van een land dat ideologisch gezien wellicht niet volledig de leer van de voormalig Sovjet Unie volgt, maar qua uiterlijk en uitvoering bar weinig verschilt van de staat van weleer. Armoede is aan de orde van de dag en wanneer gevraagd geeft de bevolking die verlegen zit om een paspoortfoto desgewenst aan dat het hen allemaal maar weinig uitmaakt. Sovjet Unie, Russische Federatie: arm zijn ze toch wel en alle leed is reeds geschied. Hartverscheurend is een oude dame die vertelt over de deportatie van haar man onder het oude regime. De protagonist, de fotograaf benadert zijn klanten bij tijd en wijle als botte boer, maar weet hiermee wel de meest oprechte antwoorden aan hen te ontlokken. En gelukkig bewijst de film uiteindelijk dat er ook nog plaats voor feest is in het moderne Rusland. Mét wodka natuurlijk.
Daar opvolgend was het rennen naar de grote zaal van Pathé de Munt, zaal 11, waar de première van The Invention of Dr. Nakamats plaats zou gaan vinden. Voorafgaand aan deze film, waar ik de meest uitlopende maar bovenal bizarre dingen over gelezen had, was het de beurt aan Pools acteur en regisseur Marcin Krawczyk om zich van zijn creatieve kant te laten zien. Hij produceerde Six Weeks, zijn eerste eigenhandig gemaakte film. De zes weken in de titel van de film staan voor de periode die wordt gegeven aan vrouwen die hun kind ter adoptie beschikbaar stellen om terug te komen op hun beslissingen. Six Weeks beslaat drie verschillende perspectieven: die van de biologische moeder, het kind zelf en de adoptieouders. Vooral het moederperspectief is enorm schrijnend: ze moet noodgedwongen haar kind ter adoptie stellen – ze leeft in een huis zonder toilet, zonder verwarmd water: aan de absolute ondergrens van de Poolse maatschappij. Wanneer zij speelgoed beschikbaar stelt voor haar kind dat zij af zal gaan staan en hier ook een verklarende brief bij doet die haar kind op zijn achttiende lezen mag, knapt er iets in mij. Adoptie werd zelden zo pijnlijk in beeld gebracht. Het intense geluk van de adoptieouders die uiteindelijk in aanmerking komen haar kind te adopteren weet niet op te wegen tegen de ellende van het afstaan. Regisseur Krawczyk benadrukt na afloop van de film dat adoptie in Polen nog aan de orde van de dag is en dat ziekenhuizen over speciale ruimtes beschikken waar kinderen massaal worden aangeboden. Een ongelooflijke realiteit in het moderne Europa.
Het schetste mijn verbazing dan ook enorm dat de film die hieraan gekoppeld was qua emotie zo enorm contrasteert met Six Weeks. The Invention of Dr. Nakamats verhaalt over een Japanse wetenschapper, 80 jaar oud, die al meer dan 3000 uitvindingen gedaan heeft (belangrijk detail: Thomas Edison deed er niet meer dan 1093)! Interesse hem te boeken voor een lezing? Wanneer je de beschikking hebt over tienduizend Amerikaanse Dollars en die ook nog eens over de balk wilt smijten is Dr. Nakamats bereid zijn levensvisie uiteen te zetten. Maar dan heb je ook wat.
The Invention of Dr. Nakamats
Dr. Nakamats is namelijk niet zomaar een uitvinder: naar eigen zeggen (en gedeeltelijk ook bevestigd door IBM aan de hand van patenten) is hij degene die de floppy disc uitgevonden heeft. En nog 2999 andere dingen. Wat te denken van een motor die draait op kosmische energie en warmte? Of een speciaal stoelbed dat mensen in staat stelt met slechts vier uur slaap per nacht genoegen te nemen? Maar ook meer gangbare producten komen van de hand van Dr. Nakamats, zoals een pomp om sojasaus gemakkelijk en vlekkeloos in bakjes te pompen. Of voedingssupplementen die de meest fundamentele stoffen uit allerlei gerechten samen voegen om zodoende een gezondere levensstijl na te kunnen streven. Dat de dokter in zijn uitvindingen gelooft valt niet te betwijfelen: hij meent dat zijn levensstijl hem nog zeker 64 jaar in leven zal houden: 144 jaar (12 maal 12, een Japanse eeuw) is wat de dokter als streefleeftijd heeft gesteld.
Gek of niet, er is onmiskenbaar toch meer aan de hand dan alleen fantasie en bedrog. Zo verkeert Dr. Nakamats in een uitstekende conditie. Hij is sterk, loopt nog hard, heeft een fit lichaam, nog veel hoofdhaar; factoren die zijn werkelijke leeftijd weten te verdoezelen. Tevens beschikt hij over een charisma dat bijna on-Japans is. Hij schuwt er niet voor mensen op hun fouten te wijzen en is bijzonder opportunistisch wanneer het op zijn eigen levensvisie aankomt. Zijn geloof hierin is onwrikbaar en hij is er daadwerkelijk van overtuigd dat zijn uitvindingen Japan, en misschien zelfs de rest van de wereld kunnen helpen voortbestaan. Hij is bezorgd over de uitstoot van CO2 en heeft hierom allerlei gebruiksartikelen ontwikkeld die de uitstoot hiervan moeten beperken. Wat te denken van een fietstaxi die zijn energie uit water weet te halen? Helaas blijven de exacte details achterwege, maar gezien de interesse in zijn uitvindingen bestaat er wel degelijk geloof in de kwaliteiten van Dr. Nakamats. Dit werd tevens benadrukt toen hij in 2005 een Ig Nobelprijs uitgereikt kreeg. Na 34 jaar lang al zijn maaltijden gefotografeerd, geregistreerd en de uitwerking ervan op zijn bloedwaarden geanalyseerd te hebben, werd erkend dat hij hiermee de wetenschap wel degelijk een belangrijke dienst bewezen had.
En ook al blijken al de uitvindingen en het geloof van Dr. Nakamats uiteindelijk klinkklare quatsch, hij beschikt op zijn minst over een aanstekelijk optimisme die zich niet alleen uit in zijn ontembare dadendrang, maar die hij tevens overdraagt op zijn publiek. Nakamat…TSU!
De dokter zelf mocht natuurlijk niet ontbreken en dat deed hij ook niet. Zou IDFA daadwerkelijk tienduizend Euro neergelegd hebben om de dokter over te laten komen vanuit zijn riante appartement te Tokyo? Mij maakt het weinig uit – ik heb de dokter de jeugdige, ferme hand mogen schudden en kreeg een ‘lucky business card’ van hem, hoogstpersoonlijk. Ik voel me vereerd en kan me stiekem niet onttrekken aan een stevige dosis extra zelfvertrouwen. Dank u wel, dokter Nakamats. Hopelijk mag de wereld nog minstens 64 jaar lang van uw kleurrijke aanwezigheid blijven genieten.
A Good Man
De slotfilm van deze maandag was weer een veel serieuzere aangelegenheid, hoewel de beschrijving me ergens wel deed grinniken. A Good Man, over een Australische man en zijn volledig verlamde vrouw. Het leven als schapenboer is hard en levert te weinig op om haar het leven te kunnen schenken dat hij voor ogen heeft, dus besluit Chris een bordeel te openen om meer inkomsten te kunnen genereren. Een zware taak die de nodige vraagtekens zet bij de lokale bevolking en uiteindelijk zelfs voor een volksoproer zorgt. Chris laat het er echter niet bij zitten en is vastberaden zijn plan vol met nobele intenties door te zetten.
Chris profileert zich in de film ook daadwerkelijk als een goede man. Zijn vrouw raakte na pakweg een jaar een relatie te hebben gehad volledig verlamd, Chris bleef echter vastberaden bij haar te blijven en haar zelfs te trouwen. Al werkende staat hij vanaf dat moment volledig in dienst van zijn vrouw Rachel, die slechts op bed kan liggen en moet communiceren via het bewegen van haar oogballen. Een tot werkelijkheid verworden versie van de prachtige film The Diving Bell and the Butterfly. Chris is en blijft de gehele film lang een rasoptimist die meent nog steeds smoorverliefd te zijn op zijn vrouw, ondanks alle onoverkomelijkheden. De ouders van beiden relativeren dit ongebreidelde optimisme zo nu en dan – voornamelijk de moeder van Rachel die stelt dat het beter was geweest als Rachel overleden zou zijn. Tevens is zij haar geloof in God verloren, omdat ze niet wil geloven dat God zijn kinderen dit soort zaken aan zal doen. Een harde, maar oprechte benadering van de situatie. A Good Man is een film die aanzet tot denken en de grenzen van moraliteit wil onderzoeken. Regisseuse Safina Oberoi heeft een film weten te maken die verwondert, vooral op het gebied van doorzettingsvermogen. Een mooie prestatie.
