Das Weisse Band illustreert de kille pre-oorlogse samenleving van de vroege 20e eeuw, in al zijn gedaantes. Liefde, woede, verdriet en schaamte tegen het decor van een uiterst benauwend dorpsleven. Haneke kreeg voor dit prachtige psychologische drama een Gouden Palm in Cannes eerder dit jaar.
In een uiterst terughoudende montage en kalme cameravoering treden we de herinneringen van een dorpsleraar binnen. In de voice-over excuseert hij zich voor het feit dat hij zich misschien niet alles even goed meer kan herinneren. Zijn kalmerende oude mannenstem begeleidt ons naar een dorp ergens in Noord Duitsland begin twintigste eeuw, waar ogenschijnlijk vroom en sober wordt geleefd. We zinken dieper en dieper in de krochten van de zielen van deze orthodoxe dorpelingen.
De waarnemende rol van de camera ontsluiert heel voorzichtig en bijna liefdevol de verborgen emoties, die de hechte dorpsgemeenschap uit kuisheid verborgen houdt. Een aantal incidenten – een gehandicapt kind wordt mishandeld, een schuur vliegt in brand, de dokter valt van zijn paard – vormen de spil van de vertelling. Maar eigenlijk kijk je naar een mozaïek van huiselijke perspectieven op de liefdevolle, harde en soms wrede huishoudens van de dorpelingen.
Haneke maakt ons getuige van hoe het leven volgens dwingende dorpsregels een dubbelzinnige moraal voortbrengt. En een evenzo dubbelzinnige film. Het is makkelijk te oordelen over de opvoeding, die de dominee zijn kinderen meegeeft. En evenzo te oordelen hoe de boer zijn zonen in de steek laat en de dokter die een eigenaardig privéleven erop nahoudt. Kinderen zijn in deze gevallen vaak het slachtoffer, maar Haneke levert geen bewijs dat ze compleet onschuldig zijn, in tegendeel. De kinderen in het dorp lijken zelf ook een vreselijk geheim te bewaren.
Alhoewel Haneke bekend staat om zijn keuze voor thema’s als confrontatie en geweld, is het in Das Weisse Band heel delicaat doch realistisch geportretteerd. Jong, oud, rijk of arm, in de tijdsgeest die Haneke probeert af te beelden is geweld een onderdeel van het leven. Onzichtbaar voor de mededorpelingen en kijker. Alles gebeurt buiten beeld, letterlijk en figuurlijk. Je ondergaat het zwijgend, je verklikt niet en je stelt geen vragen. Zwijgen is overleven.
De uitgestrekte spanningsboog van de film is een van de magische elementen die, naast de zilverachtige zwart-wit fotografie, je aandacht enerzijds onopgemerkt verankert in de benauwde atmosfeer van het dorp. Anderzijds, schept het een afstand waar ruimte blijft voor interpretatie. Kijk naar een subtiele psychologische thriller of laat je opslokken door een historisch tableau van een generatie aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog.
Bekijk de trailer
