Na een dag van rust was het taak aan het NFF revanche te nemen op de nogal matige eerste festivaldag. Vandaag bestond de spoeling uit een drietal films: Atlantis, I Love Art en Laatste woorden. Vlak voordat ik mijn dagkaarten ging ophalen kwam ik nog een mederecensent van Filmgids tegen die aanwezig was om de sfeer te proeven. Ik moest echter rap naar het theater om mijn taak ten goede uit te kunnen voeren.
Nauwelijks bijgekomen van het gehaast plofte ik op de bioscoopstoel neer. Plots kwam er een vrouw de trap afgestormd met ogenschijnlijk nog een mededeling voor het publiek. Het bleek Digna Sinke te zijn, regisseuse van de film die weldra zou beginnen: Atlantis. Zij gaf ons alles de geruststelling mee dat wanneer de film soms wat onbegrijpelijk over zou komen, we daar vooral in moesten berusten. Atlantis zou namelijk meer te bieden hebben dan verhaal alleen: een poëtisch beeldportret, erg persoonlijk van aard, zou aan ons voorgelegd worden. Naast verhaal zouden we ook zeker open moeten staan voor de visuele kracht van de film. Een wellicht wat boude voordracht, ik vond het echter wel charmant en getuigen van zelfvertrouwen. Uiteindelijk was het de film die eer moest doen aan deze woorden, dus ik was nieuwsgierig. Al snel bleek dat Atlantis zich in de nabije toekomst afspeelt, waarin een eigen mening verworden is tot een strafbaar feit. Men leeft in een communistisch aandoend politiek stelsel waarin discipline en eenheid de kernpunten vormen. Geluk is in deze staat een logisch gevolg van een verplicht optimistische Weltanschauung. Voor hoofdrolspeelster Xenia vormt deze zienswijze vooral een contradictie ten opzichte van de gevoelens en emoties die zij dagelijks ervaart. Als ook haar broertje zich toe blijkt te leggen op verboden zaken als het lezen van kranten van voor de revolutie, is haar vertwijfeling compleet. Een onbekende man met een mysterieuze brief vormt haar sleutel tot een eiland waar nauwelijks over gesproken wordt. Slechts te bereiken per veerdienst, is dit eiland een plaats waar vrij denken wel mogelijk blijkt. De brief die Xenia van de onbekende man ontving blijkt bestemd voor een vrouw die op dit eiland woont en zich bedient van dit revolutionair denken. Op haar beurt weet zij Xenia te prikkelen haar gevoel te volgen en tegen het systeem van oppressie in te gaan.
Atlantis
Op papier een aardig verhaal, ware het niet dat de uitwerking te wensen over laat. Mijn nieuwsgierigheid werd nauwelijks geprikkeld door de manier waarop het verhaal uiteen wordt gezet. Veel interessanter is de cinematografie van Atlantis. Bekeken door een prachtig strakke, staalblauwe en helwitte lens wordt een geloofwaardig hypothetisch toekomstbeeld van Nederland gewekt – in beeld. De verstilling die zich zo nu en dan meester maakt van het beeld is bijzonder mooi te noemen. De individueel in beeld gebrachte objecten zoals een vergane boot, een houten pier en een boom, geven de film het vermeende poëtisch cachet mee waar de regisseuse van Atlantis al op vooruit liep. Dat het verhaal erg persoonlijk is, wordt helaas al vrij snel duidelijk. Het lijkt vaak een persoonlijke politieke aanklacht die inspeelt op persoonlijke angsten dan wel ervaringen die qua emotie niet echt overdragen op de kijker. Debet hieraan zijn onder andere de nogal vlakke dialogen. Het grootste probleem is simpelweg dat de film nooit echt spannend wordt, waardoor je als kijker al snel verveeld raakt. De quasi-filosofische wijsheden die er nog geprobeerd zijn in te verwerken missen helaas ook doel, waardoor de film alleen maar mooi is. En dat is helaas te weinig om een blijvende indruk achter te laten.
Het minuscule theater ‘t Hoogt was de plaats waar mijn volgende filmavonturen zich zouden afspelen. Daar waar ik oorspronkelijk had verwacht een film te zien krijgen, werd ik aangenaam verrast door een dubbelvertoning. I Love Art kwam voor mij geheel uit de lucht vallen, maar is tot nu toe mijn absolute festivalfavoriet. In een documentaire over kunstenaar Daniel Gould, wordt een integer beeld geschetst over zijn bizarre levensloop en huidige invulling hiervan. De film begint met enkele shots waarin Gould als bezoeker van diverse kunstgaleries in Amsterdam wordt getoond. Hij heeft er een sport van weten te maken iedere nieuwe vertoning en elke galerie in Amsterdam zorgvuldig te bezoeken, zich vergapend aan de oneindige stroom kunst die hij hierbij tegenkomt. In eerste instantie als liefhebber, zo lijkt het, maar al snel wordt een wat grimmiger portret geschetst. Daniel Gould blijkt namelijk enkele skeletten in zijn kast te hebben waar hij niet graag over uitwijdt. Zo kwam hij 20 jaar geleden mysterieus als illegale immigrant in Amsterdam terecht, om tot op de dag van vandaag nog steeds illegaal en dakloos te zijn. Hij slaapt bij bekenden en probeert optimaal te profiteren van de gratis faciliteiten die de grote stad te bieden heeft. Zo komt hij wekelijks aan een meer dan gemiddelde dosis oesters en wijn, wanneer hij zich tussen vooroordeelbevestigend kunstzinnig Amsterdam mengt.
Gould is een zelfuitgeroepen kunstenaar die het moet hebben van tekeningen die hij al sinds jaar en dag aan allerlei galeries probeert te slijten. Zijn pogingen zijn tot nog toe voornamelijk vruchteloos gebleken. Dit pleit in die zin dus niet erg voor zijn kwaliteit als kunstenaar. Ook zijn verhalen vallen in twijfel te trekken: zo beweert Gould dat hij in bezit is van enkele werken van Kandinsky en Mondriaan, welke bijzonder veel geld waard zijn, maar leeft hij ondertussen wel aan de ondergrens van onze maatschappij – illegaal. Langzaam maar zeker wordt de kijker deelgenoot van Goulds’ twijfelachtige waarheidsperceptie. Het beeld dat hij van de wereld om zich heen geschapen heeft door de jaren heen is er een die vooral gekenmerkt wordt door zelfmedelijden. Tevens lijkt de Amerikaanse immigrant aan grootheidswaan te lijden met zijn sterke verhalen en vermeende importantie op kunstzinnig vlak. Een bijzonder triest, maar hiermee ook hilarisch product is het gevolg. Integriteit is troef geweest tijdens het maken van deze documentaire: nooit wordt Gould als een gek neergezet. De enige die dat doet, is hij zelf, waarschijnlijk onbewust. Wanneer je de arme man uiteindelijk achter een stokoude computer ziet zitten in een bezemkast – zijn woonruimte – valt medelijden niet te ontkennen. Evenals sympathie, omdat Gould eigenlijk nog een klein kind is die volhard in het leven van zijn droom.
Laatste woorden
Aansluitend werd een documentaire over Michel Houellebecq, bewierookt Frans schrijver, vertoond. In Laatste woorden wordt op welgevormde manier het gedachtegoed van Houellebecq uiteen gezet en wordt de bezoeker een kijkje in zijn verwrongen, vereenzaamde geest gegund. Dit begeleidt door mooie voordrachten en liederen geschreven en gebracht door Iggy Pop, zorgt voor een duister beeld dat nauw aansluit bij het geschreven werk van Houellebecq. De makers van de documentaire hebben getracht een kunstig manifest te creëren, helaas zijn zij hierbij nogal verdronken in overmoedigheid. Het enige wat de documentaire doet is willekeurige semi-filosofische teksten op de kijker afvuren die gerekt lijken tot een enorm lange, volledig onbegrijpelijke zin. Dit doordrenkt met oneindig lange, bedachtzame (?) stiltes van de protagonist. Daarnaast is het bijzonder lastig feit van fictie te scheiden, vooral wanneer acteurs uit een van de boekverfilmingen van Houellebecq op het oog willekeurig aan het citeren slaan. Eigenlijk is de meest wijze les die uit deze film te trekken valt die dat Houellebecq het toch vooral moet laten bij waar hij goed in is: schrijven. Zijn eigen boekverfilming van een van zijn meesterwerken – La possibilité d’une île – schijnt ook niet al te best te zijn.
