Iran. Was dat niet dat land waar alle mannen baarden hebben en vrouwen onder drie kilo textiel verscholen gaan? Ongetwijfeld is het straatbeeld er niet zo zwart-wit als dit voorbeeld schetst, maar wat is dan wel de ware aard van dat fundamentalistische oord in het Midden-Oosten? Een antwoord op die vraag wordt gegeven in de animatiefilm Persepolis.
In Persepolis neemt regisseur Marjane Satrapi ons mee op een autobiografische reis door de recente geschiedenis van Iran, haar geboorteland. Aan de hand van haar ervaringen vertelt zij op ludieke wijze hoe de sjah viel, hoe de moslimfundamentalisten daarna de macht overnamen, maar vooral hoe de bevolking daarna de draad probeerde op te pakken.
Wanneer de revolutie begint is Marjane negen jaar oud. Daardoor worden de aanleiding en gevolgen van de opstand op een effectief kinderlijke wijze verteld. We zien hoe ze als klein meisje moeite heeft om zich te handhaven binnen de scherpere gedragsregels die plots gelden, zoals het verplicht dragen van een hoofddoek in het openbaar. Maar ook hoe haar familieleden daarmee omgaan binnenshuis. Marjane groeit relatief veilig op en krijgt van haar ouders en oma een liberale levensvisie mee.
De persoonlijke insteek van Satrapi’s verhaal neemt helaas teveel de overhand wanneer ze als tiener moet uitwijken naar het veilige Wenen. De landelijke problemen komen daarmee op de achtergrond terwijl het juist die problemen zijn die Persepolis vermakelijk maken en leerzaam bovendien. Helaas blijft de persoonlijke toon voor de rest van de film gehandhaafd, waardoor de Iraanse problematiek op kleinere schaal wordt belicht. Denk hierbij aan een scheiding of sociale en militaire controle waarmee Marjane geconfronteerd wordt.
Persepolis is gebaseerd op het gelijknamige stripboek dat Satrapi in 2003 uitbracht. Haar unieke tekenstijl is sterk overgebracht naar de geanimeerde versie die net als de strip zwart-wit is getekend. Op het gebrek aan kleur wordt bewust ingespeeld met scherpe contrasten en grijzige achtergronden. En omdat de handgetekende beelden nog lekker ouderwets tweedimensionaal zijn wordt er diepte gecreëerd middels een laagstructuur. Het geheel vormt een spitsvondig expressionistische samensmelting van beeldgrappen binnen een serieuze context.
Wel liggen die grapjes er iets te dik bovenop. Hoewel ze het eerste deel van de film nog aandoenlijk zijn, blijft de humor verder behoorlijk kinderlijk, ook al is Marjane dan al lang een puber. Daarmee verliest het verhaal wat charme; Satrapi lijkt in haar enthousiasme iets te zijn doorgeschoten. Het serieuze thema boet daarom ook aan kracht in.
Maar het grootste minpunt is de Nederlandse dvd release, hoewel dat niet te verwijten valt aan de film zelf. Een argeloze koper laat wellicht zijn ogen vallen op de fraaie stemcast, met rollen voor Sean Penn, Catherine Deneuve of Gena Rowlands, terwijl de originele versie Franstalig is. Vreemd genoeg is het onmogelijk die taal te selecteren en kunnen we enkel kiezen voor de Engelse versie. Een gemiste kans voor de distributeur.
Uiteindelijk is Persepolis een vermakelijke, zij het wat flauwe inkijk in de sores van een gesloten cultuur. In een interview gaf Satrapi te kennen dat ze met haar strip het bewustzijn van haar medemensen wil vergroten en dat ze wil aantonen dat Iran meer is dan het in de inleiding geschetste voorbeeld. Dat is ongetwijfeld gelukt met deze simpele doch charmante animatiefilm.
