Dat ballonnen en paarden menig kinderhart sneller doen kloppen mag geen nieuws heten. Maar ook in het bereik van volwassenen zullen zij, en in het geval van de ballon wellicht wat stiekemer, aanspraak maken op jeugdige gevoelens. Bij de Franse regisseur Albert Lamorisse is dit zeker geen uitzondering. In de vijftiger jaren van de afgelopen eeuw bewees hij dit met de twee kortfilms Crinc-Blanc en Le Ballon Rouge.
De oudste van de twee speelt zich af in de moerassen van de Camargue, daar waar de Rhône de Middellandse Zee ontmoet. Hier leeft een groep wilde paarden, met als absolute leider een ros vernoemd naar zijn voorkomen: Crin-Blanc, oftewel Witte Manen. Zijn edele uiterlijk maakt hem geliefd bij veehandelaren die hem trachten te vangen en temmen. Lokale vissersjongen Folco is eveneens bevangen door het wilde dier en in tegenstelling tot de andere mensen gunt hij de majestueuze moeraskoning wel zijn vrijheid. In de band die hierdoor tussen hem en het paard ontstaat wordt de nadruk gelegd op de drang naar de open vlaktes van het drassige gebied en de ongewone vriendschap tussen mens en dier.
De jongste van de kortfilms kwam drie jaar na de andere uit, in 1956. Hierin speelt geen wit paard, maar een rode ballon de hoofdrol. Thematisch zijn ze echter behoorlijk gelijkend. Een kleine jongen, gespeeld door de zoon van Lamorisse, vindt de ballon vastgebonden aan een Parijse lantaarnpaal en besluit hem mee te nemen. Al snel wordt duidelijk dat het geen gewone is: de rode en ronde ballon blijkt bezield en eenmaal vrijgelaten laat hij zich niet zo gemakkelijk meer vangen. Toch, uit dankbaarheid wijkt hij niet meer van de jongens zijde. Volwassen stadsgenoten zien het vreemde schouwspel aan en zijn niet allemaal even gecharmeerd. Alleen jaloerse buurtkinderen proberen de opvallende verschijning af te pakken en daarmee dus de speelruimte van de ballon weer af te nemen.
De hoofdrolspelers van beide films zijn bijna inwisselbaar en staan allebei symbool voor vrijheid. Dat het ene verhaal zich in de open vlaktes afspeelt en de ander in de nauwe straten van Parijs verandert er weinig aan. Wel mag opgemerkt worden dat de regisseur deze locaties begenadigd in beeld heeft gebracht. De zwart-witfotografie van de Camargue geeft een mooie impressie van de moeraslanden en in de grauwe tinten van Parijs lijkt de rode ballon nog roder. De zon over de daken van de Franse hoofdstad is in zowel het openings- als eindshot van Le Ballon Rouge een prachtig schouwspel.
Hoewel de films aanvankelijk bedoeld zijn voor een jong publiek zullen ze ook volwassenen niet onberoerd laten. Vooral Le Ballon Rouge is innenemd en vertederend. Bovendien heeft hij als enige kortfilm ooit een Oscar gewonnen voor het beste scenario. Verder inspireert deze klassieke prent nog steeds. Zo is de korte cartoon Billy’s Balloon van awardwinnend animator Don Hertzfeldt een bijzonder grappige parodie hierop. Oudere broer Crin-Blanc daarentegen is net wat rauwer dan zijn opvolger, wat zich vooral op het einde kenbaar maakt.
De vreemde vriendschappen worden in beide producties op lichte voet gepresenteerd, maar de ondertoon is wel wat duisterder dan in menig andere kinderfilm. Hoewel er gepretendeerd wordt dat de verhalen positief aflopen gaat er wel degelijk een tragiek in schuil. Het wordt aan de kijker overgelaten of de nagejaagde vrijheid van de hoofdfiguren daadwerkelijk gevangen wordt, waardoor de films niet afgelopen zijn zodra de aftiteling voorbij is. De dubbele laag die Lamorisse hiermee creëert geeft de films net wat meer diepgang mee.
Jammerlijk genoeg kwam de regisseur en tevens bedenker van het populaire bordspel Risk in de jaren zeventig te overlijden bij een helikopterongeluk tijdens de opnames van een nieuw project. Frankrijk verloor hiermee een vakman die nog veel meer moois in petto had. Hoewel hij zich had toegelegd op documentaires blijft Le Ballon Rouge wel de bekendste film uit zijn oeuvre. Gelukkig krijgt hij samen met Crin-Blanc een gerestaureerde heruitgave waardoor ze vanaf 10 april als double bill in de bioscoop komen te draaien. Het zal absoluut geen straf zijn voor ouders om de kinderen hiernaartoe te nemen, ruim een halve eeuw na dato zijn ze nog steeds magisch mooi.
Maartje
Waar kan ik een DVD bestellen of in welk filmtheater is de film Le ballon rouge te zien?
Alvast bedankt voor het antwoord!
op 24 april 2008, 23:38